Thứ Năm, 19/12/2013 - 10:39
(Dân trí) - Phần lớn chúng ta đều kỳ vọng vào điều tốt đẹp nhất mỗi buổi sáng - cảm giác khỏe khoắn và sẵn sàng cho một ngày mới. Song với nhiều người, buổi sáng mang đến sự khó chịu nhiều hơn hẳn so với buổi tối.
Dưới đây là những bệnh thường trở nặng vào mỗi buổi sáng và lời khuyên của các chuyên gia để giảm triệu chứng.
Tình trạng kích ứng do
trào ngược a xít là nguyên nhân phổ biến của những cơn ho lúc sáng sớm.
Nằm đầu thấp trong khi ngủ khiến a xít đi ngược từ dạ dày lên thực quản
và đường hô hấp trên, khiến họng bị kích thích gây phản xạ ho. Một phần
năm số người dùng các thuốc điều trị cao huyết áp như Ramipril cũng bị
ho khan.
“Tránh ăn nhiều lúc tối
muộn và ăn chiều nhẹ nhàng có thể giúp ích”, BS Louise Selby ở Surrey,
Anh nói. Lý do là vì thức ăn trong dạ dày gây áp lực lên van cơ thắt ở
đáy thực quản.
Nếu bạn bị ho vào buổi
sáng kéo dài, hãy đi khám bác sĩ, vì trào ngược a xít trong thời gian
dài là dấu hiệu cho thấy van hoạt động không đúng - về lâu dài có thể dẫn đến những thay đổi tiền ung thư ở tế bào niêm mạc thực quản.
Một số thuốc có thể gây
ho lúc sáng sớm. Ví dụ, 1/5số người uống thuốc trị cao huyết áp thuộc
nhóm các chất ức chế ACE, như Ramipril, bị ho khan.
Một giả thiết là thuốc
ngăn chặn sự giáng hóa của protein bradykinin, khiến phản xạ ho nhạy
hơn. Ho có thể diễn ra vài tháng sau khi bắt đầu dùng thuốc. Nếu ngưng
thuốc, ho sẽ hết trong vòng 2 tháng, nhưng trước tiên cần hỏi ý kiến bác
sĩ về thuốc thay thế.
Những người hút thuốc
lá dễ bị ho vào buổi sáng, vì các nhung mao – cấu trúc giống sợi tóc
mỏng manh ở đường hô hấp có vài trò đẩy chất nhờn và những tiểu phân có
hại ra khỏi cơ thể - bị tổn thương, và trong khi ngủ những hạt tiểu phân
này ứ đọng trong phổi, vì thế khi tỉnh dậy người hút thuốc lá lập tức
có phản xạ ho.
Những nguyên nhân khác
gây ho buổi sáng gồm chảy dịch hốc mũi sau, dịch tiết ứ lại ở họng do
cảm lạnh, cúm, dị ứng hoặc thậm chí là mang thai.
Dị ứng với mạt bụi
nhà - có trong đệm, ga trải giường và thảm - cũng gây ra những cơn ho
buổi sáng, nguyên nhân là sự tích tụ dịch nhày trong đêm, đôi khi dẫn
đến ho dữ dội khi thức dậy. Cố gắng giảm bụi trong nhà, thuốc xịt mũi
như beconase, một steroid làm giảm viêm đường mũi, có thể giúp ích.
Bệnh hen gây ho dai
dẳng buổi sáng, nhất là vào mùa đông, khi thay đổi về nhiệt độ và độ ẩm
làm triệu chứng nặng thêm. “Điều trị thường xuyên bằng thuốc xịt dự
phòng hen có thể kiểm soát được những triệu chứng này,” BS Selby nói.
Bệnh gút (gout)
Bệnh gút xảy ra khi a
xít uric - hình thành do sự giáng hóa chất purin, có trong một số loại
thức ăn và đồ uống - tạo thành những tinh thể hình kim ứ đọng trong
khớp, dẫn đến đau và sưng khớp.
Các nghiên cứu cho thấy cơn gút cấp dễ xảy ra nhất vào lúc tối muộn hoặc sáng sớm.
“Có lẽ bệnh nặng lên
vào ban đêm khi khớp bị lạnh hơn”, Chris Deighton, chuyên gia về bệnh
dạng thấp tại Bệnh viện Royal Derby, Anh cho biết. “Điều này tạo điều
kiện thuận lợi cho sự hình thành các tinh thể”.
Lượng cortisol, một
hoóc-môn chống viêm tự nhiên, có xu hướng xuống thấp nhất ngay trước lúc
bình minh, cũng là lý do khiến triệu chứng tăng nặng lúc sáng sớm.
Để phòng ngừa cơn gút
buổi sáng, nên uống một cốc nước trước khi đi ngủ và để sẵn một cốc nước
nữa cạnh giường. “Những người bị thiếu nước dễ bị gút,” BS Deighton
giải thích.
Lý do là vì mất nước
làm tăng nồng độ a xít uric trong máu, khiến nó dễ tạo thành tinh thể
trong khớp. Các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) có thể làm giảm
viêm và đau. Về lâu dài biện pháp điều trị chủ yếu là chế độ ăn ít purin
và thuốc làm giảm a xít uric.
Hội chứng ruột kích thích (IBS)
1/3 dân số gặp phải rối
loạn này ở một thời điểm nào đó trong đời, gây ra một loạt triệu chứng
gồm đau bụng, đầy hơi, táo bón và tiêu chảy. “Tào Tháo rượt” hay tiêu
chảy cấp, mỗi buổi sáng là triệu chứng hay gặp.
Những người bị IBS
thường có nồng độ hoóc-môn cortisol trong máu vào buổi sáng cao hơn
người khỏe mạnh, khiến triệu chứng nặng thêm..
Có thể giảm nhẹ tình
trạng bị “Tào Tháo rượt” mỗi sáng bằng cách tránh rượu bia và nước uống
có ga vào buổi tối. Chế độ ăn ít béo và giảm lượng caffein cũng giúp
ích.
Một số người bị IBS
thấy rằng các thức ăn nhiều dầu mỡ làm vấn đề thêm trầm trọng, trong khi
caffein là chất kích thích gây co thắt dạ dày ruột.
Đau đầu
Người bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính thường than phiền vì bị đau đầu.
Một nửa số cơn đau nửa
đầu bắt đầu vào buổi sáng - còn các dạng đau đầu khác, bao gồm đau đầu
do căng thẳng, thường khiến người bệnh phải thức dậy khi đang ngủ.
Nhiều yếu tố là nguyên
nhân của tình trạng này. Một trong số đó là trong khoảng thời gian từ
4 - 8 giờ sáng, nồng độ các chất giảm đau tự nhiên trong cơ thể là
endorphin và enkephalin giảm xuống mức thấp nhất.
Đồng thời, adrenaline,
chất gây co mạch, được giải phóng với lượng lớn hơn và góp phần gây đau
nửa đầu, tình trạng đã được thấy là có liên quan với co thắt mạch máu.
Hơn nữa, sự tỉnh giấc chịu ảnh hưởng của một vùng não gọi là thân não,
cũng tham gia khởi phát cơn đau nửa đầu.
Đau đầu khi ngủ - chỉ
xảy ra vào ban đêm - sẽ khiến người bệnh thức giấc vào một giờ nhất
định, thường là từ 1-3 giờ sáng. “Có thể giảm nhẹ chứng bệnh này bằng
cách uống caffein trước khi lên giường,” BS Andy Dowson, Bệnh viện
King”s College Hospital, London, cho biết.
Người bị bệnh phổi tắc
nghẽn mạn tính (một tập hợp các bệnh ở phổi bao gồm viêm phế quản mạn,
khí phế thũng và bệnh đường hô hấp tắc nghẽn mạn tính) thường than phiền
về những cơn đau đầu “tồi tệ nhất” trong buổi sáng.
“Đó là vì họ không thở sâu đủ trong đêm, khiến các bon dioxid tích tụ và lượng ô xi xuống thấp,” BS Dowson giải thích.
Biện pháp là đặt một cái gối để tựa lưng, hoặc kê cao một đầu giường để giảm bớt sức ép ở ngực và giúp thở dễ hơn.
Trầm cảm
Người bị trầm cảm
thường thức giấc với cảm giác chán nản và lo âu nhiều nhất vào buổi
sáng, cảm giác này sẽ được cải thiện dần trong ngày.
“Người ta thừa nhận
rằng có sự thay đổi rõ rệt về tâm trạng phụ thuộc vào thời gian trong
ngày”, Jim Bolton, bác sĩ tâm lý tại Hội bác sĩ tâm lý Hoàng gia, Anh
cho biết.
Một giả thiết là tình
trạng này có liên quan với nồng độ cortisol, thường bắt đầu tăng vào
buổi sáng và cho chúng ta cảm giác “sẵn sàng”. Ở những người bị trầm
cảm, nồng độ hoóc-môn này không tăng mà vẫn giữ nguyên.
“Việc tuân theo một nếp
sinh hoạt giúp cơ thể tìm lại nhịp điệu sinh học tự nhiên của mình sẽ
có ích cho những người bị trầm cảm,” BS Bolton nói. “Cố thủ trên giường
có lẽ không phải là ý hay vì nó chỉ khiến chu trình sinh học tự nhiên
của cơ thể thêm rối loạn”.
Đau họng
Tất cả các dạng đau họng, dù do vi khuẩn hay vi rút gây ra, đều có xu hướng nặng nhất vào buổi sáng.
“Phần lớn các trường
hợp nguyên nhân là vì họng bị quá khô qua suốt một đêm, khiến lớp niêm
mạc mỏng manh ở miệng và đường hô hấp bị khô,” BS Selby giải thích. Tình
trạng này có thể xảy ra ngay cả ở người khỏe mạnh.
“Đau họng có thể do
không khí khô, nóng trong phòng ngủ. Một nguyên nhân khác là mũi bị tắc
và phải thở bằng miệng, khiến họng càng khô thêm.
“Giảm nhiệt độ sưởi ban
đếm có thể giúp ích, cũng như đặt máy tạo ẩm trong phòng ngủ. Bổ sung
thêm hơi ẩm cho không khí là một trong những cách tốt nhất để chống lại
những vấn đề về mũi họng buổi sáng”.
Một cách khác là dùng
các thuốc làm giảm ngạt mũi, bao gồm cao dán menthol trên ngực. Hít hơi
nước từ một bát đựng nước muối ấm cũng giúp làm sạch dịch nhầy.
Hút thuốc lá, và một số
bệnh như chứng ngừng thở khi ngủ (tình trạng ngủ ngáy mạn tính xảy ra
khi các mô ở đường hô hấp bị sụp xuống trong khi ngủ), cũng làm họng bị
đau khi thức dậy do bị khô.
Đôi khi chỉ cần nhấp
một cốc nước hoặc nước quả đủ giúp bôi trơn họng. Bệnh viện Mayo Clinic,
Mỹ khuyên nên pha vài giọt mật ong vào nước ấm để làm dịu họng mỗi buổi
sáng.
Mật ong có tác dụng giảm sung huyết nhẹ và loại bỏ chất nhày. Trào ngược a xít cũng có thể gây đau họng buổi sáng.
Ù tai
Nhiều người than phiền
rằng tiếng ù trong tai là thứ khó chịu nhất mỗi sáng. Nghiên cứu của
Trường Đại học Leicester cho thấy hoạt động không kiểm soát được ở các
tế bào thần kinh của não là một trong những nguyên nhân gây ù tai.
“Buổi sáng khi chúng ta
thức dậy hoạt động não khá cao. Còn khi ta bắt đầu cử động và tỉnh táo
hơn thì hoạt động này giảm đi. Do ù tai có liên quan với hoạt động não,
nên hoạt động não mạnh khi vừa tỉnh giấc khiến tiếng ù trong tai lớn
hơn”.
Một lý do nữa là nằm trong phòng yên tĩnh không có gì gây xao lãng khiến cho tiếng ù trong tai có vẻ rõ hơn.
Có thể xử lý tình
trạng này bằng những kỹ thuật gây xao lãng - ví dụ sử dụng các sản phẩm
để át tiếng ồn. Bệnh nhân cũng có thể được nhận liệu pháp “đào tạo lại”,
dựa trên ý tưởng có thể “dạy” cho hệ thần kinh cách “phớt lờ” tiếng ồn.
Đau lưng
Theo một nghiên cứu
gồm 2.400 người ở Anh, 1/3 số người bị đau lưng và đau cổ sau giấc ngủ
đêm. Phần lớn các trường hợp đau xảy ra do sai tư thế hoặc ngủ trên nệm
quá mềm.
“Việc đầu tư cho chiếc đệm nâng đỡ tốt hơn có thể mang lại sự khác biệt lớn”, BS Christine Haseler cho biết.
“Nệm quá mềm khiến xương sống bị lún và không được nâng đỡ đúng tư thế giải phẫu bình thường”.
Có một số bệnh lý đặc biệt gây đau lưng vào buổi sáng.
Người bị thoái hóa cột
sống thường gặp tình trạng không thể cử động được lưng vào mỗi buổi sáng
và có thể phải mất hàng giờ để vận động được bình thường và không đau.
Nguyên nhân là do sự
tích tụ các chất gây viêm ở khớp khi nằm lâu ban đêm, trong khi việc vận
động vào ban ngày khiến máu và dịch trong cơ thể tuần hoàn, vì thế các
tác nhân gây viêm được “rửa trôi”.
Cử động khớp bị bệnh nhiều lần khi thức dậy sẽ giúp làm giảm cứng khớp.
Nghén
Tình trạng buồn nôn khi mang thai có nguyên nhân là sự tăng vọt hoóc môn HCG, được tạo ra từ các tế bào hình thành bánh rau.
Bình thường HCG được bài xuất ra nước tiểu; trong khi ngủ, nó tích lũy lại và đạt đỉnh điểm vào buổi sáng.
Để tránh tình trạng này, nên dậy từ từ và tránh uống bất kỳ thứ gì khi dạ dày đang đói vì sẽ làm bạn dễ bị nôn.
Mike Bowen, một bác sĩ
sản phụ khoa ở London, cho biết có một số thuốc có thể dùng an toàn để
làm giảm tình trạng nghén nặng: “Một số thuốc chống nôn khá hiệu quả và
an toàn khi mang thai.
“Một số thuốc chỉ được
dùng khi có đơn bác sĩ, nhưng nhiều thuốc có thể mua không cần đơn, như
Pepto-Bismol. Thêm nữa, gừng tươi uống cùng nước trà, viên nang gừng
hoặc thậm chí bánh quy gừng chất lượng tốt với lượng vừa phải cũng làm
giảm buồn nôn.”
Thiếu vitamin B6 trong
chế độ ăn cũng khiến tình trạng nghén nặng thêm - một giả thuyết là
vitamin này giúp cơ thể chuyển hóa một số a xít amin. Thiếu vitamin
khiến các a xít amin không được giáng hóa hiệu quả, dẫn đến nghén nhiều
hơn.
Đột quỵ
Các nghiên cứu cho thấy
người ta dễ bị đột quỵ do tắc mạch - dạng đột quị phổ biến nhất, xảy ra
khi cục máu đông bít tắc mạch máu trong não – trong khoảng từ 6 giờ
sáng đến giữa trưa.
Nguyên nhân có thể là
do tiểu cầu – những tế bào giúp đông máu – bị dính hơn vào thời gian
này, vì thế chúng dễ tạo thành huyết khối bên trong mạch máu.
“Dao động huyết áp cũng
là một yếu tố nguy cơ khác,” Joe Kornerhe, Hội Đột quị Anh nói. “Khi
thức dậy, huyết áp thường tăng vọt từ mức thấp lên mức khá cao và mức
tăng quá nhanh này là một thủ phạm”.
Vì huyết áp cao vẫn là
yếu tố nguy cơ đơn thuần lớn nhất đối với đột quỵ, nên mọi người cần
kiểm tra huyết áp ít nhất một lần mỗi năm. Cũng có thể giảm nguy cơ đột
quị bằng cách không hút thuốc lá và giữ cân nặng bình thường.
Đau xơ cơ
Đây là chứng bệnh còn
chưa rõ nguyên nhân, gây đau và sưng nề khắp cơ thể. Bệnh được cho là có
liên quan với những thay đổi về chất dẫn truyền thần kinh và sự nhạy
cảm quá mức ở các dây thần kinh.
Bệnh nhân thường nhận thấy tình trạng đau và cứng cơ rõ nhất
vào buổi sáng, có thể kéo dài hàng giờ. Nguyên nhân là nhiều yếu tốt
khác nhau như cứng cơ trong khi ngủ và lượng cortisol, hoóc môn giúp
giảm viêm, tụt thấp trong đêm.
“Có thể cần cortisol để
cơ không bị đau,” BS Austin Leach, Bệnh viện Royal Liverpool Trust cho
biết. Nhưng không nên “nằm bẹp” trên giường. Hãy dậy và vận động - cho
dù có bị đau.
Thùy Linh
Theo DailyMail
